محمد جلالوند

یکی از طرح های گسترده موسسه کتاب شناسی شیعه طرح بزرگان شیعه به فارسی و اعلام الشیعه به عربی، در بیش از یکصد جلد است. این کتاب یکصد و یکمین عنوان از سلسله بزرگان شیعه است و در آن احوال افکار، آثار، خدمات و فعالیت های علمی و فرهنگی یکی از رجال نام آور آل کاشف الغطاء، علامه شیخ محمدحسین کاشف الغطا(م 1373) بتفصیل بررسی و تبیین شده است. معرفی جامع و دقیق همه آثار،اعم از کتاب ها، مقاله ها، نامه ها، اجازه ها، تفریظ ها، تصحیح ها و تعلیقه ها، نیزنسخه ها،چاپ ها و ترجمه های آثار و سالشمار تفصیلی زندگی ایشان از ویژگی های این کتاب است و تا کنون کتابی با این شرح و تفصیل در سرگذشت این بزرگوار منتشر نشده است. علامه کاشف الغطاء در مقوله های گوناگون از ایراد خطابه و سخنرانی در محافل مختلف گرفته تا نوشتن کتاب، مقاله، نقد و ملاقات و مذاکره با علمای بزرگ شیعه و سنی و سفرهای متعدد و شرکت در کنگره های بین المللی به دفاع جانانه از اسلام و مذهب شیعه پرداخت که همه اینها در کتاب حاضر بیان شده است.

یکی از طرحهای گسترده موسسه کتاب شناسی شیعه طرح بزرگان شیعه به زبان فارسی و اعلام الشیعه به زبان عربی است. این کتاب هفتادمین عنوان از سلسله بزرگان شیعه است و در آن شرح حال و معرفی آثار شیخ محمدتقی رازی نجفی اصفهانی (م 1248) و برادرش صاحب فصول آمده است. همچنین سرگذشت، آثار،خدمات و فعالیتهای فرزندش شیخ محمدباقر و نوادگانش مانند شیخ محمدتقی آقانجفی و حاج آقا نورالله و نیز عالم بزرگ و فقیه متبحر و ادیب ذوفنون ابوالمجد شیخ محمدرضا نجفی اصفهانی مسجد شاهی به تفضیل بررسی شده است. به رغم تالیفات فراوان درباره این خاندان، تاکنون کتابی با این شرح و تفصیل و بیان جزئیات زندگی این بزرگواران تدوین نشده است، نیز این اثر در صدد رفع و اصلاح اشتباهات فراوانی است که در شرح حال این خاندان عظیم الشان در نوشته های گوناگون یافت می شود. موسسه کتاب شناسی شیعه جز غنی سازی و ویرایش کتاب حاضر،پیوستهایی در جهت غنای هرچه بیشتر و شناخت جامع تر این بزرگان به آن افزوده است.

یکی از طرح‌های گسترده موسسه کتابشناسی شیعه طرح بزرگان شیعه به فارسی و اعلام الشیعه به عربی است. این کتاب چهل و ششمین عنوان از سلسله بزرگان شیعه است و در آن شرح حال، و افکار آثار ماندگار، و خدمات شیخ بهاءالدین محمد بن حسین بن عبدالصمد عاملی معروف به شیخ بهایی (م 1030) و خاندان علمی و پر آوازه ی این بزرگوار به خوبی تبیین شده است. شیخ بهایی از عالمان و مفاخر برجسته شیعه و جهان اسلام است که تأثیر ایشان و پدر بزرگوارش بر تحولات دولت صفوی، کثرت و گستردگی دامنه، تنوع آثار ماندگار و مورد استفاده تا روزگار ما، فراوانی نسخ خطی بسیاری از آثار او،از ویژگیهای اوست. کتاب حاضر به قلم فاضل گرامی و پرتلاش جناب آقای دکتر محمد کاظم رحمتی، جامع ترین و دقیق ترین کتاب در سرگذشت شیخ بهایی خاندان آن بزرگوار است و از امتیازات آن استقصای اجازات و انهاءات شیخ، تبیین جزئیاتی از سرگذشت این خاندان، اشتمال بر پژوهشهای غریبان درباره آن، تتبع بسیار یر لابلای نسخ خطی و استخراج و درج اطلاعات آنها، معرفی تفصیلی همه منابع مرتبط با شیخ بهایی و روزشمار مبسوط است.

صفائی نامه مشتمل است بر سرگذشت و معرفی آثار و خدمات علمی دو شخصیت بزرگوار عصر اخیر مرحوم آیت الله سید احمد صفائی خوانساری (م 1359) و فرزند برومندش، مرحوم آیت الله سید مصطفی صفائی خوانساری (م 1413) که به رغم کمبودها و مشکلات بسیار به تراث مکتوب شیعه خدمات فراوانی کردند. این کتاب در دوباب (هرباب مشتمل بر دوفصل) و یک خاتمه سامان یافته است:باب اول مشتمل بر سرگذشت و آثار آیت الله سید احمد صفائی است و باب دوم اختصاص دارد به سرگذشت و آثار آیت الله سید مصطفی صفائی.و در خاتمه تصاویر و اسناد گوناگون در شده است. عمده اسناد، تصاویر، اجازات،نامه ها، و بسیاری از مطالب دیگر این مجموعه برای نخستین بار نشر می یابد و مطالب زیادی در خصوص تاریخ حوزه علمیه قم در هشتاد سال اخیر را دربردارد.همچنان که به لحاظ موقعیت ویژه آیت الله سید مصطفی صفائی و ارتباط او با مرحوم آیت الله بروجردی و علمای بلاد،مطالب فراوانی از مکاتبات ایشان قابل استفاده است که ارزش و اهمیت آنها بر علاقه مندان به تاریخ روحانیت و حوزه های علوم دینی پوشیده نیست.

صدرنامه، در دو باب و هر باب حاوی دو فصل، مشتمل است بر احوال و آثار عالم نامدار خاندان پرآوازه صدر، مرجع مدیر و مدبر، مرحوم آیه الله حاج سید صدرالدین صدر و فرزند برومندش صاحب آثار متنوع و فراوان، مرحوم آیه الله حاج سید رضا صدر. صدرنامه با استناد و اتکا به آثار مکتوب و وثائق و اسناد موجود، نقش پر رنگ و برجسته آیه الله حاج سید صدرالدین صدر در حفظ و بالندگی حوزه علمیه قم بعد از ارتحال آیه الله حاج شیخ عبدالکریم حائری را به خوبی نشان می دهد. و باب دوم آن حیات علمی و شخصیت فرزند پر آوازه ایشان، آیه الله حاج سید رضا صدر را به تفصیل تبیین کرده است. استیعاب و جمع آوری یکجای اسناد و مدارک و بازخوانی آنها با مشقت و زحمت بسیار، از ویژگی مهم صدرنامه است که در کنار امتیازات فراوان دیگر، آن را اثری ماندگار، آموزنده و پر مایه کرده است.

نخستین گام شناخت تاریخ علم، آگاهی از زندگی نامه و آثار مکتوب و نقش دانشمندان در ساختار فرهنگ و تمدن اسلامی است. علامه شیخ آقا بزرگ تهرانی یکی از نام آوران این عرصه به شمار می‌آید. او با نگارش"الذریعه الی تصانیف الشیعه" فهرست میراث علمی و فرهنگی شیعه را قلم زد و در "طبقات اعلام الشیعه" نام و یاد دانشمندان و نویسندگان شیعه را جاودانه ساخت. در بخشی از کتاب حاضر مقالات بزرگان عرصه علم و اندیشه درباره شخصیت و تلاش های علمی او فراهم آمده است. در بخش دیگر، اجازات، رساله ها، مقالات، و تقریظات و نامه های او در چهار فصل سامان یافته است. از ویژگی‌های این اثر شناسایی، تصحیح و بازبینی شماری از آثار تهرانی است که بخشی از آنها نخستین بار به چاپ می‌رسد. موسسه کتابشناسی شیعه که با هدف تداوم و تلاش علمی علامه طهرانی در حوزه‌های تراجم، کتاب شناسی و تاریخ علم تاسیس شد، برای حق شناسی از مقام این کتاب شناس بزرگ شیعه این اثر را به دوست داران وی تقدیم می کند.

«جرعه ای از دریا» شامل مجموعه مقالاتی از آیت الله سیدموسی شبیری زنجانی در معرفی آثار معروف علمای شیعه و نقد و بررسی برخی از این آثار و شرح احوال و کرامات معنوی برخی از این علما است. «جرعه ای از دریا» در سه فصل تدوین شده است؛ در فصل اول چهارده اثر فارسی از آیت الله شبیری زنجانی که شامل مقالات، مصاحبه ها و تعلقات وی بر برخی از کتاب های مشهور شیعه است. فصل دوم حاوی هشت اثر عربی از نویسنده است که عمدتاً تعلیقات وی بر کتاب های دیگران به ویژه یادداشت ها و نظرها بر بعضی از کتب رجال و تراجم به شکل امروزی است. در فصل پایانی تحت عنوان طریقیات، مجموعه ای از حکایات و مطالب ارزشمندی که از شرح احوال علمای مشهور شیعه از ایشان نقل شده است، گردآوری شده که شامل سیره اخلاقی، علمی و معنوی علمای معروف شیعه معاصر و قدیمی است.

«جرعه ای از دریا» شامل مجموعه مقالاتی از آیت الله سیدموسی شبیری زنجانی در معرفی آثار معروف علمای شیعه و نقد و بررسی برخی از این آثار و شرح احوال و کرامات معنوی برخی از این علما است. «جرعه ای از دریا» در سه فصل تدوین شده است؛ در فصل اول چهارده اثر فارسی از آیت الله شبیری زنجانی که شامل مقالات، مصاحبه ها و تعلقات وی بر برخی از کتاب های مشهور شیعه است. فصل دوم حاوی هشت اثر عربی از نویسنده است که عمدتاً تعلیقات وی بر کتاب های دیگران به ویژه یادداشت ها و نظرها بر بعضی از کتب رجال و تراجم به شکل امروزی است. در فصل پایانی تحت عنوان طریقیات، مجموعه ای از حکایات و مطالب ارزشمندی که از شرح احوال علمای مشهور شیعه از ایشان نقل شده است، گردآوری شده که شامل سیره اخلاقی، علمی و معنوی علمای معروف شیعه معاصر و قدیمی است.

حائری نامه مجموعه ای است از مقالات کتاب شناسی و نسخه شناسی و فهرست نگاری و گفتگوهای استاد عبدالحسین حائری در چهار بخش: بخش نخست ویژه کتاب شناسی و نسخه شناسی و نمونه ای از آثار فاخر در عرصه فهرست نگاری ایشان در کتابخانه مجلس شورای اسلامی است. رجال وتاریخ معاصر بخش دوم این کتاب است که استاد حائری خاطراتی از زندگی شماری از بزرگان علم و سیاست را باز گفته و در آن به حوادث تاریخ معاصر اشاره کرده است. بخش سوم فهرست نگاری، نسخه پژوهی، زندگی نامه خود گفته است و در آن روش و اصول فهرست نویسی و شناخت منابع در نسخه شناسی و یافته هایی نو در این عرصه آمده است. چهارمین بخش کتاب دیدگاههای استاد حائری در موضوعات گوناگون علمی و فرهنگی است و سرانجام فصل پایانی فهرست نسخه های خطی کتابخانه شخصی دکتر غلامعلی حداد عادل است. امید اینکه با معرفی آثار ارزشمند و شخصیت بزرگان علم و اندیشه، نقش آنها در فرهنگ و تمدن اسلامی بیشتر شناخته شود.

مدارس علوم دینی جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ اسلامی و نشر معارف دینی دارد. مدرسه علمیه چهارباغ اصفهان- افزون بر نمونه موفق معماری- محل تدریس و تربیت عالمان نامدار و بزرگ شیعه بوده است. مولف در کتاب حاضر به معرفی تفصیلی 50 تن از مشاهیر عالمان این مدرسه پرداخته، افزون بر این از هفتاد عالم دینی که در این مدرسه تدریس، تحصیل یا سکونت داشته‌اند نام برده، و به معرفی اجمالی بیش از یکصد شهید دوران دفاع مقدس، از طلاب این مدرسه، پرداخته است. مولف کوشیده با بیان نکات اخلاقی عالمان، بر غنای اثر خویش بیفزاید. از نقاط قوت این اثر مصاحبه مولف با بیش از پنجاه نفر از فضلای این مدرسه و نیز اسناد و تصاویر پایان کتاب است.

 زنده یاد استاد علی ابوالحسنی مشهور به منذر (م 1390 ش) از بارزترین نمادهای مشروطه پژوهی دوران ما بود که طلسم «تاریخ نگاری سکولار» را شکست و با آثار ماندگارش، زنگار تهمت و تحریف از چهره علمای مظلوم شیعه برگرفت. اثر حاضر که به سرشت و سرنوشت آیة الله حاج میرزاحسن آقا مجتهد تبریزی (م 1337ق)،مرجع تقلید بزرگ آذربایجان در عصر مشروطه، و پیشوای مشروعه خواهان تبریز» نظر دارد، طی فصول شش گانه، پس از بررسی جایگاه اجتماعی خاندان مجتهد، به واکاوی زندگی، مقامات بلند علمی۔ معنوی، افکار و مجاهدات سیاسی وی در دوران مشروطه می پردازد. آیة الله مجتهد تبریزی که خود از پیشگامان جنبش مشروطه در تبریز بود، با مشاهده برخی انحرافات، به صف منتقدان پیوست و بدین ترتیب نه تنها در زمان حیات از حملات افراطیون مصون نماند بلکه بیش از دیگران در معرض اتهام استبدادخواهی قرار گرفت و چهره اش در هاله ای از اتهامات بی بنیاد فرو رفت. کتاب حاضر، ره آوردی نو برای بازجستن چهره حقیقی مجتهد تبریز است که مجموعه ای ارزشمند از مکتوبات و اسناد، شفاهیات وگاه اعترافات مخالفین وی را دستیاب کرده و با کالبد شکافی شایعات، سره را از ناسره پدیدار می سازد. پایان بخش کتاب ، بخش آذربایجان، پاسدار تشیع» برای آشنایی با تاریخ پرافتخار آذربایجان و تبیین دسیسه استعمار جهت جداسازی آن از خاک ایران اسلامی است. مؤسسه کتاب شناسی شیعه این کتاب را برای اولین بار در پنجمین سالگرد استاد ابوالحسنی با منتشر می کند؛ امید آنکه تاریخ پژوهان را مفید افتد.

علمای عهد ناصر الدین شاه قاجار (باب دهم الماثر و الاثار) نویسنده: محمد حسن خان اعتماد السلطنه الماترو الآثار تاریخ دوران پادشاهی پنجاه ساله ناصرالدین شاه قاجار است، و در باب دهم آن سرگذشت صدها نفر از علمای شیعه و ارباب فضل وهنرآن عصرآمده است. این باب مرجع تراجم نگاران متأخر قرار گرفته و از آن در کتابهای: الکرام البررة ، نقباء البشر، أعیان الشیعة، الذریعة، الفوائد الرضویة ، ریحانة الأدب و تکملة أمل الآمل فراوان نقل شده است. اینک این باب با تحقیق وتعلیقات فراوان و راهگشای اهل فن با نام «علمای عهد ناصرالدین شاه قاجار: باب دهم المآثر والآثار» به اهل فضل تقدیم می شود.