سفرنامه‌های حج قاجاری (جلد 4)

(از مجموعۀ 8 جلدی)حج یکی از زمینه‌های سفرنامه‌نویسی در دورة قاجار بود که مشهورترین آنها سفرنامة فرهادمیرزا و نایب‌الصدر و مجرالسلطنه است که همگی به چاپ رسیده است. بخش مهمی از این سفرنامه‌ها به دلیل طولانی بودن راه شامل رخدادهایی است که در درازای راه این سفر، برای مسافران اتفاق افتاده است. سفرنامة حج حسام‌السلطنه نیز از آن دسته است و به رغم آن که نظیر اغلب سفرنامه‌های درباریان، به مسائل شخصی خود، فراوان پرداخته اما آگاهی‌های بسیاری از آن‌چه دیده، به دست داده است. چهارمین مجلد از مجموعة «پنجاه سفرنامة حج قاجاری»، حاوی سفرنامه‌های این افراد است. حسام‌السلطنه؛ عصمت‌السلطنه، دختر فرهادمیرزا؛ محمدابراهیم مشتری طوسی؛ میرزا عبدالحسین خان افشار؛ سه سفرنامه اعم از منظوم و منثور از افرادی ناشناخته؛ و رحمت ا... بن ملا عاشور بخارایی.