مناسبات مهاجرین و انصار در عصر نبوی (ص): "همدلیها و رقابتها"

پژوهشی در مورد سیره پیامبر اکرم(ص) در ایجاد همدلی و رقابت میان مهاجرین و انصار است. این کتاب که به عنوان منبع درسی برای دانشجویان رشته‏های تاریخ و تاریخ تمدن اسلامی در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد تدوین شده است به نقش پیامبر اسلام در ایجاد همدلی و وفاق بین مهاجرین و انصار در ابتدای هجرت خویش و تشکیل حکومت نبوی در مدینه پرداخته و ایجاد رقابت سالم بین مهاجرین و انصار در زمینه‏های مختلف در سیره آن حضرت را بررسی نموده است. نگارنده رویکردی جدید در بازخوانی سیره نبوی از منظر گروه‏های فعال در عرصه تحولات اجتماعی عصر نبوی اتخاذ نموده و تحولات صورت گرفته پس از هجرت پیامبر اسلام در عرصه‏های دینی، اجتماعی و اقتصادی را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. نگارنده یاران پیامبر اکرم(ص) را به دو گروه بزرگ مهاجرین و انصار دسته‏بندی کرده و بر این باور است که پیامبر اسلام(ص) با ارایه راهکارها و آموزش‏هایی به مهاجرین و انصار بستر مناسبی برای تحقق جامعه‏ای همدل، پویا و با اهدافی والا فراهم آورده به گونه‏ای که اصحاب ایشان از هیچ‏گونه ایثاری نسبت به هم دریغ نمی‏کردند. اما به تدریج کینه‏های دیرینه، تغییر ترکیب جمعیتی مدینه به نفع مهاجران، اقتدار سیاسی آنان در مدینه، تلاش انصار در مبارزه با قریش، بینش‏ها و منش‏های متفاوت گروه‏های مهاجر و انصار موجب ایجاد رقابت‏ها و اختلافاتی میان آنان می‏شد و گاهی با درهم تنیده شدن شیطنت یهودیان و منافقان، سبب رویارویی گروه‏ها می‏گردید. اما رسول خدا(ص) با طبیعی شمردن و رقابت‏ها، زمانی در امور داخلی رقیبان دخالت می‏نمود که برخوردهای خشونت‏آمیز آنان کیان جامعه اسلامی آن روز را تهدید می‏کرد. ایشان با تکیه بر مفاهیم و ارزش‏های انسانی، دینی و اخلاقی، اجتماع‏پذیری یاران خویش، رویکرد فراقبیله‏ای و ارتقای توان تحمل مخالف، رقابت‏ها را هدایت می‏نمود و از آنها برای پیشبرد اهداف جامعه اسلامی استفاده می‏کرد. نگارنده همچنین به تبارشناسی مهاجرین و انصار و ارتباط دینی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، نظامی و خانوادگی مهاجرین و انصار اشاره کرده و راهکارهای پیامبر اسلام برای تحکیم روابط اجتماعی مسلمانان با یکدیگر و پرهیز دادن آنان از عصبیت و اختلافات جاهلی و فخرفروشی‏های بی‏مورد را تفسیر نموده است.