مکتب نگارگری هرات

مکتب نگارگری هرات، از یک تناقض تاریخی به وجود آمد؛ یعنی کین‌خواهی و سخت‌کشی تیمور در عرصه سیاست، و خودباختگی او در عرصه هنر. او از یک سو، آخرین توشه زندگی مردم را با نامردمی تاراج کرد و از سوی دیگر دعوی حمایت از هنرمندان و هنرورزان را داشت. تیمور با این دو سیاست چپاول مردم و تاراج هنرمندان مناطق مختلف و گردآوری آن‌ها در سمرقند محیطی را پدید آورد که در آن بنیه مالی قومی با نیروی انسانی کارآمد درهم آمیخت و پس از مرگ او عرصه‌ای از کوشندگی‌های هنری را فراز آورد که مکتب هرات نتیجه جدایی‌ناپذیر آن بود. در مکتب هرات دو هویت فرهنگی تاجیک و ترک (ایرانی و تورانی) درهم می‌آمیزد و در آداب نگارگری تحولی برمی‌انگیزد، دو فرهنگ مغولی و اسلامی در کنار هم قرار می‌گیرد و نظم و سامان تازه‌ای برقرار می‌کند که در آن نه تفرقه‌ای در وحدت زیبایی‌شناسی هنری پدید می‌آید و نه رخنه‌ای در ایمان مذهبی و نیز مواریث دو ساحت متفاوت هنر ایرانی و چینی در هم ترکیب می‌شود و تجدید قوایی برای هنر ایران به ارمغان می‌آورد. در کتاب حاضر مکتب نگارگری هرات بررسی شده است. نگارنده نخست به ارزیابی مرحله پیشین مکتب هرات در روزگار شاهرخ و با سینقرمیرزا می‌پردازد و سپس مرحله پسین مکتب هرات را برمی‌کاود که این مرحله را می‌توان عهد بلوغ یا دوره مترقی مکتب هرات نام نهاد. در بخشی از کتاب نیز دو هنرمند برجسته این مکتب استاد محمد سیاه‌قلم و استاد کمال‌الدین بهزاد معرفی شده‌اند.