نظام سرمایه‌داری و انقلاب صنعتی اروپا: درسهایی برای برنامه‌ریزان و کارآفرینان ایران

هدف از این پژوهش، نشان دادن چگونگی پیدایش نظام سرمایه‌داری و تحقق انقلاب صنعتی در اروپاست. به تصریح نگارنده "مطالعه‌ی تطبیقی تاریخ تقریبا هزارساله قبل از آغاز انقلاب صنعتی و ظهور صنعت مدرن به ما می‌آموزد که صنعت فقط ماشینی شدن نیست و جامعه‌ی صنعتی نه تنها به معنای کارخانه داشتن نیست. این که جامعه‌ای نیاز به تولید و استفاده از ماشین را درک می‌کند و تکنولوژی و ماشین، حاکم بر روابط تولیدی آن شود، حاصل فرآیندی است که تنها با گذشت زمان و تکامل تدریجی فرهنگ اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، علمی آن قابل تحقق است. مطالعه‌ی تطبیقی عصر قبل از انقلاب صنعتی نشان می‌دهد که حداقل 10 عامل هریک به صورت فرآیندی زنده و فعال و مداوم و مقاوم در کنار یک دیگر با قدرت فزاینده و کمک یک‌دیگر در جریان ایجاد تکامل صنعتی در رسیدن به انقلاب صنعتی و رسیدن به انقلاب صنعتی دست‌اندرکار بوده است. این عوامل عبارت بودند از: 1- پیدا شدن فرصت‌های سودجویی برای برتری خواص و نفع‌طلبی (تضعیف تدریجی عقاید تارک دنیایی مسیحی قرون وسطایی) 2-ظهور افراد سوداگر و مالجو و و تدریجا ظهور افراد کارآفرین و تولیدکننده و اقدام برای بهره‌برداری از فرصت‌ها. 3- تجمع ثروت و پیدایش سرمایه‌ی مازاد بر نیازهای مصرفی طبقه‌ی سوداگر و کارآفرین، 4- سرمایه‌گذاری در وسایل کار و ابزار تولید و سرمایه‌گذاری بیش‌تر برای بهبود ابزار تولید یا ایجاد تکنولوژی تازه با هدف سود بیش‌تر، 5- بروز پدیده‌ها و حوادث سیاسی که جملگی امکانات کسب درآمد و ثروت تازه را نوید می‌داد، 6- پیدایش و تجمع کارکر صنعتگر در مراکز ابتدایی شهری خارج از تسلط زمین‌داران و اشراف فئودال، 7- آغاز جدال تدریجا مشترک طبقه‌ی جدید (کارآفرین کارگر طبقه‌ی متوسط)، 8- تحول و تکامل ابزار و تاسیسات، 9- تحول و تکامل ابزار و تاسیسات اقتصادی صنعتی (پول، بانک، بورس، شرکت‌های سهامی، تشکل‌های کارگری و کارفرمایی (رواج سندیکالیزم)، ابزار تجارت بین‌الملل، تحرک و انتقال عوامل تولید در مقیاس جهانی، 10- پیدایش جامعه‌ی صنعتی و فراصنعتی و عوض شدن همه‌ی مفاهیم و روابط (از انقلاب صنعتی تا عصر دیجیتال، DNA, IT) و عوض شدن مفهوم کار، فضا و زمان.